|
|
Algen
 Alhoewel
we geen algen in het aquarium willen hebben, moeten we wel meer over ze
willen weten, omdat we door die kennis kunnen voorkomen dat ze optreden.
Algen de oudste planten van de wereld.
Ongeveer drie miljard jaar geleden waren blauwe algen de eerste planten
die zich ontwikkelden. Het zijn de oudst ons bekende organismen, die de
kleurstof chlorophyll, het zgn. bladgroen, bevatten. Dit gebeuren, waarbij
met behulp van licht voedingstoffen gemaakt worden, is één van de
bijzonderste in de natuur. Het verschijnen van deze blauwe algen hing nauw
samen met de opbouw van zuurstof in de atmosfeer wat zorgde voor een
ozonlaag, die de dodelijke ultraviolette stralen opving en daardoor de
mogelijkheid opende voor levensvormen om zich te vestigen in het
oppervlaktewater. Algen zijn al 2.5 miljard jaar de enige planten op de
wereld geweest. Pas 500 miljoen jaar geleden ontstonden de hogere planten.
Tijdens hun eindeloos lange bestaan hebben algen een ecologische prestatie
geleverd voor verdere ontwikkeling van de flora en fauna op aarde.
Algen zijn planten.
De grote verwantschap tussen algen en aquariumplanten hun bestrijding
–vooral als ze in grote hoeveelheden optreden – zo moeilijk. Veel wat de
algen schaadt, schaadt ook de planten. Hierbij komt nog dat vele
algensoorten alle een andere uitwerking op het aquarium hebben. Er zijn
algen die min of meer onschuldig zijn, andere echter zijn uiterst
gevaarlijk en kunnen, als ze de overhand krijgen, de levensvoorwaarden
voor vissen en planten zeer verslechteren. Schijnbaar lijken algen vanzelf
in het aquarium te ontstaan, maar in feite zijn de voortplantingskiemen,
de sporen, bijna in alle aquaria aanwezig. Ze worden door planten, het
transportwater van de vissen, levend voer of contacten met andere aquaria
binnen geloodst. Het hangt dan van de levensvoorwaarden in het aquarium,
in het bijzonder die van de aquariumplanten, af of het tot een uitbreken
van een onaangename algplaag komt of niet. En hier ligt voor de hobbyist
de grote mogelijkheid tot voorkomen. Een optimale verzorging en controle
van het aquariumwater met het doel de planten een gezonde groei te
verschaffen, voorkomt met zekerheid een dergelijke alg laag.
Algen zijn een teken van een tekortschieten bij de waterverzorging.
Het is bewezen en ook begrijpelijk dat het slechts dan tot een vergroot
algenbestand in een aquarium kan komen als er een tekort aan
voedingstoffen is, verkeerde belichting gebruikt wordt of er een
ongunstige chemische watersamenstelling is bijv. een groot overschot aan
stikstof. Stikstof vooral in de vorm van nitraat werkt alg bevorderend; in
natuurlijke biotopen komen nooit zulke nitraat waarden voor als in
aquaria. Het is zeker juist de stelling te verkondigen dat algen in het
aquarium het teken zijn dat er ergens in het systeem iets niet in orde is.
Men kan dit duidelijk zien doordat algen bij voorkeur groeien op zieke of
afgestorven plantendelen.
Algen en planten in concurrentiestrijd voor voedingstoffen.
In hun miljardenjaren lange leven hebben veel algsoorten geleerd om ook
onder ongunstige voorwaarden toch in leven te blijven. Dit voordeel buiten
ze in het aquarium uit wanneer het bijv. tot een voedingstekort komt.
Zoals bekend leidt reeds het mankeren van een enkel benodigd spoorelement
(bijv. ijzer of mangaan) tot een stilstand in de groei bij planten. Dan
komt de tijd voor de algen. Zij zijn nu in het voordeel. Daarom is het
belangrijk er voor te zorgen dat er een optimale en onafgebroken toevoer
van voedingstoffen is. Maar ook een teveel van bepaalde voedingstoffen
geeft algen een voordeel. Vooral speelt hier stikstof in de vorm van
nitraat en fosfor een beslissende rol. Aquariumplanten hebben van huis uit
geleerd uit nog minieme voorraadjes stikstof hun behoefte aan deze zo
belangrijke voedingstof te dekken. In het aquarium worden ze daarentegen
geconfronteerd met hoeveelheden die het honderd- tot duizendvoudige zijn
van die in de natuur. De oorzaak van deze ongunstige voorwaarden ligt
besloten in de structuur van het aquarium. In de kleinst mogelijke ruimte
bevinden zich veel vissen, van wie het afval het aquariumwater chemisch
belast. Maar ook voerresten, rottende planten, zwart geworden bodem en
slecht verzorgde filters zijn hiervoor verantwoordelijk. Wat hier helpt is
een regelmatige waterwisseling met overeenkomstige behandeling van het
verse water en toevoeging van de nodige plantenmest.
Welke algen komen voor in het aquarium?
Na hetgeen we hiervoor hebben verteld moeten we ervan uitgaan dat het
binnenhalen van algen niet geheel te voorkomen is. En dat we vooral bij
het nieuw ingerichte aquarium erg moeten oppassen.
De ongevaarlijke algen: Bruine algen en kiezelwieren.
Het is onmogelijk dat al na een paar dagen na de inrichting van het
aquarium een dunne, bruine laag te zien is op de ruiten, de stenen, de
thermometer enz. Dit zijn meestal kiezelwieren. Het zijn de zgn. pioniers,
die later geheel verdwijnen. Deze bruine algen zijn gemakkelijk met een
algensteker te verwijderen. Maar, zoals gezegd, zijn ze doorgaans slechts
tijdelijk en verdwijnen ze weer als de planten goed zijn aangeslagen en er
optimale zuurstofwaarden in het aquarium zijn onstaan.
Groene algen.
Ook de groene algen kun je nog tot de onschuldige algsoorten rekenen. Ze
zijn zelfs een teken dat de waterverhoudingen in orde zijn. Ze zijn ook
het meest verwant aan onze aquariumplanten. Ze zijn goed te herkennen aan
hun (licht)groene draden of wat watteachtige spinsels. Ondanks dat ze niet
gevaarlijk zijn, moet je ze toch niet in het aquarium dulden, want ze zijn
voedingsconcurrenten van de planten. Het verwijderen ervan geeft over het
algemeen geen problemen. Ze laten zich gemakkelijk met de hand of met een
stokje oprollen.
De gevaarlijke algen: Blauwe algen.
In de categorie gevaarlijke algen moeten we deze als eerste noemen. Je
ziet ze vaak in de beginfase van een nieuw ingericht aquarium. Ze
gebruiken graag deze situatie wanneer het aquariumsysteem nog niet in
evenwicht is. Je herkent ze aan blauwgroene, soms ook bruinzwarte
huidachtige vellen, die zich op bladeren, stenen, hout en bodem afzetten.
Door hun penetrante geur kun je ze ook ruiken als je in het aquariumbezig
bent of ze met een slang afzuigt. Vanwege hun smerige aanblik, noemt men
ze ook wel smeeralgen. In tegenstelling tot de groene algen betekenen deze
algen alarm. Er zijn te veel voedingsstoffen in het water, vooral nitraat
en fosfaat, er wordt niet goed voor het aquarium gezorgd en de planten
lijden. Zodra je ze ziet, moeten ze met een slang afgezogen worden, steeds
weer tot ze helemaal verdwenen zijn.
Rode algen.
Het gaat hier om een hele groep algen, die naar soort en verschijningsvorm
door de hobbyist resp. baard-, penseel-en borstelalgen genoemd worden. Ze
zijn zo onaangenaam in het aquarium, omdat ze moeilijk te verwijderen
zijn. Het beste kan men het hele blad waarop ze zitten, of zelfs de hele
plant uit het aquarium halen. Vooral het plotselinge massale optreden van
deze soorten is het gevaarlijke. Baardalgen kun je herkennen aan lange
blauwgroene draden, die speciaal op de randen van bladeren groeien. Maar
ook op bladstelen, randen van kunststofdelen en uiteinden van hout zijn
geliefde plaatsen. Ook deze algsoort moet meteen radicaal verwijderd
worden. De zgn. borstel- en penseelalgen behoren ook tot de rode algen.
Zij hebben de zwartige, viesgroene kleur gemeen. Hun eigenlijke
roodkleuring is overdekt. Deze komt pas te voorschijn als men deze alg in
spiritus ligt. Ook deze algen groeien meestal op (niet gave)randen van
bladeren, bladstelen, stenen, hout en kunstof.
Effectieve maatregelen voor een betrouwbare algenbestrijding.
Om een aquarium met zekerheid algenvrij te houden is er een beproefd
recept. Dit recept luidt heel simpel: Preventie en optimale verzorging van
het water. In detail betekent dit het volgende:
1. De juiste keuze van de plaats voor het aquarium. Er moet op gelet
worden dat de zon niet in het aquarium kan schijnen. Meestal is zonnelicht
te sterk. Het levert te veel energie voor de stofwisseling van de planten
en daardoor verbruiken ze in het relatief kleine watervolume teveel
voedingsstoffen, waardoor het gauw tot een gebrek aan voedingstoffen leidt
met daarmee gepaard gaande rem in de groei. Dit is een voordeel voor
algen.
2. Controle van de planten voor het inzetten. Koop geen planten uit
aquaria waarin alg zit. Bekijk de planten ook eens goed voordat ze worden
uitgeplant. Ook planten gekregen van aquarium vrienden goed controleren en
als ze niet algenvrij zijn, liever niet uitplanten.
3. Planten in potjes verdienen speciale zorg. Aquariumplanten die in
potjes worden verkocht, komen doorgaans uit plantenkwekerijen. De bladeren
zijn vaak bovenwater gegroeid, terwijl de wortels zich in bijzonder
voedingsrijke oplossingen bevinden. Hierin bevinden zich veel nitraat en
fosfaat. Meestal is bij aankoop deze voedingsoplossing nog niet geheel uit
de steenwol van het potje verdwenen. Daarom moeten potje en steenwol in
lauw water voorzichtig van de wortels afgehaald worden, alvorens de plant
in het aquarium te zetten.
4. Optimale verzorging van het water en regelmatige waterwissel. en
optimale verzorging van de aquariumplanten met alle nodige voedingsstoffen
en spoorelementen is een voorwaarde voor een gezonde groei en tegengaan
van alggroei. Maar een teveel aan voedingsstoffen in het aquarium zorgen
weer voor een giftige werking en schaden dan de planten, met profijt voor
de algen. De regelmatige waterwissel (door afhevelen) van 10 procent per 7
dagen zorgt voor de afvoer van afvalstoffen uit het water en van het grove
vuil op de bodem.
5. Neutrale pH waarde door toediening van CO 2. Door ervoor te zorgen dat
de pH waarde neutraal is (pH 6.8 tot 7.2) wordt een optimale verzorging
met koolstof voor de planten verzekerd en onstaat een goed en
levensvriendelijk milieu in het water.
6. Aangepast licht. Wat verstaat men hieronder? Het licht boven het
aquarium moet aangepast zijn aan de hoogte van het aquarium en het
watervolume. Want het licht moet zo sterk zijn dat ook de kleinste planten
op de bodem genoeg krijgen. Men moet hierbij bedenken dat de meeste
planten, die we in het aquarium als voorgrondplanten gebruiken, in de
natuur vaak aan de oever groeien, dus daar waar veel licht is. Licht is
energie voor het groeien. Maar dat betekent ook dan tevens dat de
hoeveelheid licht aangepast moet zijn aan de voorraad voedingstoffen in
het aquarium. Teveel licht kan gauw leiden tot voedingstekorten, vooral
van spoorelementen. En dat is dan weer voordelig voor de algen. Te weinig
licht leidt tot een zuurstofgebrek en een stilstand van de groei.
7. Preventie door dagelijkse controle. Speciaal in de begin periode van
het opstarten van het aquarium moet je iedere dag controleren of er geen
blauwe algen verschijnen. Zowel blauwe algen op de bodem of hout of
algdraden aan de bladranden moeten meteen verwijderd worden.
8. Voorkomen van algen door algetende vissen. Een goed werkende preventie
van alggroei is het inzetten van algetende vissen. Er zijn veel soorten
vissen, zowel klein blijvende als grote, die graag algen eten. Honderd
procent afdoende is het echter niet, want de meeste vissen ontdekken na
een tijdje dat droogvoer misschien nog wel lekkerder is dan algen.
|
|
